Aktualności

20. rocznica „Operetki” Gombrowicza w reżyserii Jerzego Grzegorzewskiego

„Maska operetki, za którą krwawi śmiesznym bólem wykrzywione ludzkości oblicze” – 25 czerwca 2020 roku mija 20 lat od zrealizowanej w Teatrze Narodowym pamiętnej premiery Operetki Witolda Gombrowicza w reżyserii Jerzego Grzegorzewskiego.

 „Monumentalny idiotyzm operetkowy idący w parze z monumentalnym patosem dziejowym – maska operetki, za którą krwawi śmiesznym bólem wykrzywione ludzkości oblicze” – pisał w odautorskim komentarzu do swojego dramatu Witold Gombrowicz.
Jerzy Grzegorzewski, ówczesny dyrektor Teatru Narodowego i reżyser przedstawienia, jeden z najoryginalniejszych twórców polskiego teatru, poszedł za myślą wyrażoną przez autora Operetki – ale też, oczywiście, odcisnął swe indywidualne piętno na przedstawieniu.

Na pierwszym i drugim planie: Sławomir Federowicz (Złodziejaszek), Ignacy Gogolewski (Hrabia Szarm). Fot. Wojciech Plewiński

Scena zbiorowa w Operetce Witolda Gombrowicza w reżyserii Jerzego Grzegorzewskiego.
Premiera w Teatrze Narodowym na scenie przy Wierzbowej 25 czerwca 2000.
Fot. Wojciech Plewiński / Archiwum Artystyczne Teatru Narodowego

Scenografka Barbara Hanicka zaprojektowała scenę na obraz Jamy Michalikowej, legendarnej modernistycznej kawiarni krakowskiej.
„W Jamie Michalikowej przechowana jest legenda Galicji i typowo krakowski konserwatyzm. Staje się ona nie tylko arką przymierza między dawnymi i nowymi laty, ale i arką, którą przewieziono w przyszłość przedstawicieli ginących gatunków [...] Jest ona także trumną, w którą Grzegorzewski składa – za Gombrowiczem – wszystkie urojenia i zbrodnie swoich bohaterów i całą historię. Historia złożona do grobu – nie w katedrze wawelskiej, lecz w kawiarni”¹ – podkreślała Bogna Mikorska.
Koncepcję przestrzeni Hanickiej opisywał też Piotr Gruszczyński: „Z przodu sceny, w zagłębieniu, szyny jak dla filmowej kamery, gdzie po półkolistej trajektorii podróżuje bez celu mała ławeczka. Na niej Szarm rozsypuje swe szarmy w pędzie ze zdwojoną siłą. W głębi sceny [...] chybotliwe sanie na rzemiennym zawieszeniu. A wejście na scenę przez blaszane ordynarne drzwiczki, jak z dawnego pisuaru. Zresztą drzwiami tymi na scenę wkraczają głównie postacie podrzędnego stanu: lokaje, pucybuty, złodziejaszki, żołnierze”².

Zaskoczeniem dla publiczności mogły być decyzje obsadowe Grzegorzewskiego, szczególnie dotyczące protagonistów – dojrzałego Ignacego Gogolewskiego w roli Szarma i młodego Wojciecha Malajkata jako Fiora, wbrew sugestiom autora. „Grzegorzewski podkreśla w ten sposób umowność teatru, ale nie jest to, jak przypuszczam, najważniejszy powód dla takiej, nie innej decyzji obsadowej. Wybór głównych aktorów staje się nieraz najbardziej wyrazistym aktem interpretacji dramatu, przesądza o tym, która z kilku możliwych postaci stanie w centrum przedstawienia. U Grzegorzewskiego tą centralną postacią nie jest, jak zazwyczaj, Fior, lecz hrabia Szarm. To on użycza nam swego spojrzenia, to z jego punktu widzenia konstruowany jest sceniczny świat. Dzięki niemu wszystko, co widzimy, nosi piętno czegoś minionego, odległego, bezpowrotnie utraconego”³ – komentowała Beata Guczalska.

Scena zbiorowa w Operetce Witolda Gombrowicza w reżyserii Jerzego Grzegorzewskiego. 
Premiera w Teatrze Narodowym na scenie przy Wierzbowej 25 czerwca 2000. 
Fot. Wojciech Plewiński / Archiwum Artystyczne Teatru Narodowego

Fior w interpretacji Malajkata – ucharakteryzowany na samego Grzegorzewskiego – zyskał też prawo wygłaszania odautorskich komentarzy. Kiedy sceniczny wiatr historii zdemolował już cały operetkowy świat, Fior odczytywał posadzonym w dwóch rzędach teatralnych foteli bohaterom fragmenty didaskaliów trzeciego aktu. Tak wyglądała scena. Obok sekwencji zapisanych przez autora, Grzegorzewski wprowadził też do trzeciego aktu szczególne obrazy wojny. „Oto szereg żołnierzy [...] podcina sobie gardło brzytwą. To oczywiście Autoportret wielokrotny w lustrach Witkacego i przypomnienie jego samobójczej śmierci. W innej scenie ci sami żołnierze padają rozstrzelani aparatem fotograficznym – to znów dobrze znana klisza z Kantora. Dziejowe kataklizmy znikły już z naszego bezpośredniego pola widzenia, istnieją tylko w takiej postaci, w jakiej zostały kiedyś uchwycone i zatrzymane przez teatr, film, literaturę. Wielekroć powtarzane, stały się jednym z rytuałów kultury; pamięć historyczna zostaje zastąpiona przez mit” – interpretowała Guczalska.

Finał przedstawienia należał do Albertynki i całego zespołu. Opisał go Jacek Sieradzki:
„U Grzegorzewskiego Albertynka (Paulina Kinaszewska) jest prawdziwie niewinną dziewczyną. […] Z trumny podnosi się niczym deus ex machina: nago, z zachwycającą naturalnością mimo krępującej zazwyczaj bliskości widowni w kameralnej sali. Jej wzrok jest ufny, dziecinnie szczęśliwy. I dopiero po paru sekundach na jej twarzy pojawia się grymas zdziwienia.
Z rosnącym osłupieniem patrzy na zebranych w koło eks-żałobników, którzy nieoczekiwanie zaczynają usilnie i nerwowo próbować sprostać jej naiwnemu wyzwaniu. Zaczynają zdejmować marynarki, szarpać rozporki, ściągać żakiety, mocować się z paskami od spodni, zzuwać buciki – i poprzestają na tym po chwili, w kwestii rozchełstania garderoby nie zdziaławszy prawie nic, jakby ta prosta czynność przerastała ich zdolności. Tymczasem w głośnikach okrzyk «nagość» twardnieje, wpada w miarowy rytm, zmienia się w skandowane hasło bojowe jakichś niezidentyfikowanych wojsk, a może młodzieżowej watahy kibiców? Sekwencję kończy nagłe zapadnięcie się centrum sceny o kilkadziesiąt centymetrów w głąb; wszyscy teraz leżą z nogami do góry, jakby świat się właśnie przed chwilą definitywnie wykopyrtnął” .

Na zdjęciu – scena zbiorowa, na pierwszym planie: Paulina Kinaszewska (Albertynka) w Operetce Witolda Gombrowicza w reżyserii Jerzego Grzegorzewskiego. 
Premiera w Teatrze Narodowym na scenie przy Wierzbowej 25 czerwca 2000. Fot. Wojciech Plewiński / Archiwum Artystyczne Teatru Narodowego

Witold Gombrowicz, Operetka
reżyseria: Jerzy Grzegorzewski, scenografia: Barbara Hanicka, muzyka: Stanisław Radwan, światło: Mirosław Poznański
Premiera w Teatrze Narodowym na scenie przy Wierzbowej 25 czerwca 2000. 

Jerzy Grzegorzewski za inscenizację Operetki otrzymał nominację do Feliksa Warszawskiego w kategorii „najlepsza reżyseria” (2000). Ignacy Gogolewski za rolę Hrabiego Szarma został uhonorowany Nagrodą im. Aleksandra Zelwerowicza (2000).

Na zdjęciu – scena zbiorowa, na pierwszym planie: Jacek Różański (Baron Firulet), Ignacy Gogolewski (Hrabia Szarm) w Operetce Witolda Gombrowicza w reżyserii Jerzego Grzegorzewskiego. 
Premiera w Teatrze Narodowym na scenie przy Wierzbowej 25 czerwca 2000. Fot. Wojciech Plewiński / Archiwum Artystyczne Teatru Narodowego
¹Bogna Mikorska, La Boheme II, „Didaskalia” 2000, nr 39
²Piotr Gruszczyński, Ludzkości oblicze, „Tygodnik Powszechny” 2000, nr 30
³Beata Guczalska, Bezsilność, „Didaskalia” 2000, nr 39
⁴Jacek Sieradzki, Spod gorsetu, „Dialog” 2000, nr 9

 

80. rocznica urodzin Jerzego Grzegorzewskiego →   
Dwadzieścia lat od inauguracji Teatru Narodowego po odbudowie →
20. rocznica premiery Wesela w reżyserii Jerzego Grzegorzewskiego →

  • Repertuar listopad 2022 – luty 2023

    W repertuarze dwie premiery – w listopadzie Księgi Jakubowe, a w grudniu Mizantrop! Ponadto na trzech scenach Teatru, wśród wielu tytułów, Piknik pod Wiszącą Skałą.

  • Oferty promocyjne

    Comiesięczne programy TEATR DLA SENIORÓW, TEATR DLA STUDENTÓW (obecnie w ofercie propozycje od listopada do lutego 2023) oraz inne aktualne promocje. 

  • W próbach: MIZANTROP

    Próby i przygotowania do Molierowskiego Mizantropa. Reżyseruje Jan Englert. Premiera 10 grudnia na scenie Studio. 

  • Eimuntas Nekrošius – wspomnienie

    Eimuntas Nekrošius (21 listopada 1952 – 20 listopada 2018). Wspominamy litewskiego reżysera, jednego z najwybitniejszych europejskich twórców teatralnych ostatniego półwiecza.

  • W Czytelni: eseje poświęcone Eimuntasowi Nekrošiusowi

    Obszerne eseje autorstwa Łukasza Drewniaka poświęcone Dziadom oraz Ślubowi, spektaklom przygotowanym przez Eimuntasa Nekrošiusa w Teatrze Narodowym. 

  • 80. urodziny Anny Seniuk

    Anna Seniuk obchodzi 80 urodziny! Jubilatce składamy z tej okazji najserdeczniejsze życzenia wszelkiej pomyślności!

  • DEKALOG – recenzje po premierze

    Przedstawiamy wybór recenzji po premierze Dekalogu Kieślowskiego / Piesiewicza w reżyserii Wojciecha Farugi.  

  • My z nich | rozmowa z Michałem Zadarą

    „My, współcześni Polacy, jesteśmy spadkobiercami bardzo różnych tradycji, narodowości, praktyk” – mówi Michał Zadara, reżyser Ksiąg Jakubowych.

  • Dziedzictwo | premiera KSIĄG JAKUBOWYCH

    Pytania o naszych przodków, tożsamość i przyszłość – Księgi Jakubowe Olgi Tokarczuk w inscenizacji Michała Zadary.

  • „Polska zobacz więcej – weekend za pół ceny”

    W ramach listopadowej akcji zapraszamy na Skórę węża, Śnieg i Zemstę nietoperza. Bilety w cenach promocyjnych na te spektakle dostępne od 21 października.

  • Vouchery do Teatru Narodowego

    Długoterminowe vouchery do Teatru Narodowego to doskonały podarunek. Są dostępne online oraz w kasach Teatru. 

  • JERZY JAROCKI we wspomnieniach aktorów

    „Był niewątpliwie najlepiej słuchającym reżyserem”... – aktorzy Teatru Narodowego wspominają Jerzego Jarockiego. 10 października mija 10 rocznica śmierci wybitnego reżysera. 

  • Po pierwsze człowiek | premiera DEKALOGU

    Wojciech Faruga sięga po ikoniczne dzieło polskiego filmu, przemyślane na nowo po ponad trzech dekadach. 

  • Rozmowa z Wojciechem Farugą o DEKALOGU

    „Wydaje mi się, że rozważania: co jest dobre, co złe, co trzeba, a czego nie wolno, są teraz, kiedy ten świat po raz kolejny nam się wymknął, wyjątkowo ważne” – mówi reżyser.

  • Warszawska Nagroda Edukacji Kulturalnej

    Z radością informujemy, że zrealizowany przez nas program dla szkół KLASA TN zdobył III nagrodę 13. edycji Warszawskiej Nagrody Edukacji Kulturalnej.

  • Premiery sezonu 2022/2023

    Zaplanowaliśmy już premiery sezonu 2022/2023! Rozpoczynamy Dekalogiem Kieślowskiego i Piesiewicza w reżyserii Wojciecha Farugi.

  • Solidarni z Ukrainą | Солідарні з Україною

    Zespół Teatru Narodowego solidaryzuje się z Ukraińcami, walczącymi o niepodległość swojej ojczyzny. 

  • Podsumowanie sezonu 2021/2022

    Premiery, nagrodzona monografia Dejmek Magdaleny Raszewskiej, projekty artystyczne i edukacyjne, nagrody aktorskie – podsumowujemy sezon 2021/2022.

  • „KLASA TN. Pierwszy dzwonek” – finał projektu

    9 czerwca odbyły się pokazy pracy warsztatowej Bobo! Pokazy zwieńczyły projekt edukacyjny „KLASA TN. Pierwszy dzwonek”. 

  • „KLASA TN. Drugi dzwonek” – finał projektu

    3 i 4 czerwca odbyły się pokazy pracy warsztatowej Ukochanie! Za nami finał projektu edukacyjnego „KLASA TN. Drugi dzwonek”. 

  • Narodowy w programie REZYDENCJE ARTYSTYCZNE

    Teatr Narodowy bierze udział w organizowanym przez Instytut Teatralny im. Zbigniewa Raszewskiego programie „Rezydencje Artystyczne. Białoruś i Ukraina”.

  • Twoja głowa spadnie | premiera MARII STUART

    „Moja głowa była celem tych spisków, lecz to twoja spadnie!” W roli Elżbiety – Danuta Stenka, w roli Marii Stuart – Wiktoria Gorodeckaja. 

  • MARIA STUART – wybór pierwszych recenzji

    Przedstawiamy recenzje i opinie krytyków oraz teatralnych blogerów po premierze Marii Stuart Schillera w reżyserii Grzegorza Wiśniewskiego.

  • Justyna Kowalska i Mateusz Rusin nagrodzeni!

    Justyna Kowalska i Mateusz Rusin z trzecią nagrodą aktorską 62. Kaliskich Spotkań Teatralnych za role w Tchnieniu Macmillana w reżyserii Grzegorza Małeckiego. Gratulujemy!

  • Cykl SCENA MŁODYCH

    Zapraszamy na majowe przedstawienia. Gramy Lunapark z piosenkami Grzegorza Ciechowskiego oraz Kamień wg Bronki Nowickiej.  

  • TEATR MÓJ WIDZĘ... – rozmowy z aktorkami i aktorami

    Kinga Ilgner rozmawia z: Anną Seniuk, Małgorzatą Kożuchowską, Gabrielą Muskałą, Janem Englertem, Jerzym Radziwiłowiczem, Marcinem Hycnarem. Partnerem cyklu jest Teatr Narodowy.

  • DEJMEK Raszewskiej z nagrodą PTBT!

    Wydana przez Teatr Narodowy książka Dejmek Magdaleny Raszewskiej otrzymała nagrodę Polskiego Towarzystwa Badań Teatralnych. 

  • BARON MÜNCHHAUSEN... – recenzje po prapremierze

    Baron Münchhausen dla dorosłych autorstwa i w reżyserii Macieja Wojtyszki – recenzje po prapremierze. 




  • Z bagna za włosy. Rozmowa z Maciejem Wojtyszką

    Maciej Wojtyszko o Münchhausenie: „Jego sposób myślenia jest nam potrzebny zawsze, tym bardziej, im bardziej musimy się wyciągać za włosy. Z bagna albo i szamba”. 

  • Książę Łgarzy | Münchhausen w Narodowym

    Baron Münchhausen dla dorosłych – Maciej Wojtyszko główną postacią swojego dramatu uczynił uosobienie bajecznej mistyfikacji, łgarstwa, nieokiełzanej fantazji. 

  • WIECZÓR TRZECH KRÓLI – recenzje

    Przedstawiamy recenzje i opinie krytyków oraz teatralnych blogerów po premierze Wieczoru Trzech Króli albo Co chcecie w reżyserii Piotra Cieplaka.

  • Miłosne gry pozorów. Gramy Shakespeare’a!

    Miłosne intrygi, zamiany ról, gry pozorów, dźwiękowa feeria – Wieczór Trzech Króli w inscenizacji Piotra Cieplaka. Premiera spektaklu odbyła się 4 grudnia 2021.

  • Rozmowa z Piotrem Cieplakiem

    „To będzie spektakl o bogactwie, wielości odcieni, jakie słowo »miłość« może ze sobą nieść” – mówi Piotr Cieplak, który pracuje nad inscenizacją Wieczoru Trzech Króli.

  • Cykl AKTORZY/SENIORZY

    Teatr Narodowy jest partnerem internetowego projektu Leny Frankiewicz, filmowego cyklu, na który składają się rozmowy o teatrze z seniorkami i seniorami zawodu aktorskiego.

  • WYKŁADY OTWARTE online (materiały audio)

    Wykłady Teatru Narodowego online dotyczące badań nad twórczością wielkich osobowości polskiej kultury.

  • Przedstawienia Teatru Narodowego online

    Spektakle Teatru Narodowego zrealizowane w Teatrze Telewizji – wybór ze zbiorów Ninateka.pl oraz Vod.TVP. 

  • Cykl POECI POLSCY online #kulturabezbarier

    Polska poezja w interpretacji Aktorów Teatru Narodowego – artystyczno-edukacyjny cykl POECI POLSCY #kulturabezbarier.

  • Teatr Narodowy w Google Cultural Institute

    Wystawę o burzliwych dziejach Narodowej Sceny można oglądać w sieci! Zapraszamy do odwiedzenia Google Cultural Institute.

Korzystając z serwisu internetowego Teatru Narodowego akceptujesz zasady Polityki prywatności oraz wyrażasz zgodę na używanie plików cookie. Plik cookie możesz zablokować za pomocą opcji dostępnych w przeglądarce internetowej. Aby dowiedzieć się więcej na temat cookie, kliknij tutaj