Aktualności

Energia przedmiotów. Rozmowa z Barbarą Sieroslawski

Skąd pomysł na ekspozycję?

Po raz pierwszy przyszedł mi do głowy już dawno, po sesji zdjęciowej do Inwentaryzacji… [album zawierający ponad czterdzieści fotografii elementów scenografii Jerzego Grzegorzewskiego wydany przez Teatr Narodowy w 2008 roku; więcej informacji o publikacji –>]. Pojawiła się wówczas myśl: „będzie album, trzeba zrobić jeszcze wystawę”.

Jakie przedmioty zostaną na niej pokazane?

Wybrałam machiny, czyli przedmioty „techniczne” oraz instrumenty muzyczne. Zobaczymy między innymi duże formy, takie jak skrzydła szybowca, dwupłatowca, pantografy,  ale też mniejsze przedmioty: kosz motocyklowy, pianina, pralkę.  Zależy mi na tym, by dobrze ze sobą korespondowały w tej niełatwej przestrzeni foyer Teatru Narodowego. Pewnym ograniczeniem przy kompozycji  wystawy okazał się aspekt bezpieczeństwa, to znaczy przepisy przeciwpożarowe.

Obiekty będą teraz pozbawione kontekstów, które wynikały z przedstawień.

Każdy z tych przedmiotów obdarzony jest autonomiczną energią. Wystawa może stać się tropem, przybliżyć odpowiedź na pytanie, jaki świat tworzył na scenie reżyser. Oczywiście, tych przedmiotów, które kiedyś były elementami dekoracji, nie ustawiałam „naśladowczo”, to znaczy nie cytowałam scenografii. Rzeczywistość, tworzona w teatrze przez Grzegorzewskiego, nigdy nie była rzeczywistością jeden do jednego.  W obrazach,  które komponował na scenie, niczym malarz, głównie chodziło o specyficzne kształty i formy tych przedmiotów. Wydobywał  je światłem. Po raz pierwszy niespotykaną „samodzielną” magię obiektów Grzegorzewskiego ujrzałam, kiedy robiliśmy zdjęcia do Inwentaryzacji…. Poprosiłam, aby wszystkie je rozłożyć na dużej scenie w sali Bogusławskiego. Staliśmy pośród tak wielu przedmiotów – nieprawdopodobne było, jak one się ze sobą plastycznie łączyły. Powstała wówczas fotografia zbiorowa „z lotu ptaka“.

Te same elementy, rekwizyty powtarzały się w kolejnych realizacjach Jerzego Grzegorzewskiego, każdy z nich przebył swoją drogę.

Tak, na przykład pantograf, który „zagrał” w ponad dziesięciu przedstawieniach na różnych scenach teatralnych. Takich przedmiotów zazwyczaj nie można było wcześniej w teatrze zobaczyć. Widzowie często w ogóle nie wiedzieli, czym są te rzeczy i jakie było ich prawdziwe, pozateatralne przeznaczenie. I nie o to chodziło. Na przykład ów pantograf na scenie budził przeróżne skojarzenia, jako element scenicznej rzeczywistości stawał się wieloznaczny.

Skąd Jerzy Grzegorzewski brał te wszystkie rzeczy?

Z różnych miejsc: fabryk, hal maszynowych, magazynów, zajezdni, hangarów. Niektóre odkrywał na pchlich targach w Krakowie, także na słynnym warszawskim targowisku na Kole. To jego instrumentarium ciągle się powiększało.

Czy ingerował w przedmioty?

Tak, ale nie we wszystkie. Jednak często je demontował, dekonstruował, czy –  jak mówią rzemieślnicy – rozbrajał. Niejednokrotnie docierał do samej konstrukcji, tak stało się na przykład ze skrzydłami szybowca i z fortepianami. Potem odpowiednio przedmiot oświetlał, komponując różne płaszczyzny obrazu.

Jak wyglądała jego współpraca z teatralnymi rzemieślnikami?

Często chodził do pracowni, bardzo lubił współpracować z działem technicznym. Wystawie towarzyszy film Rozmowy warsztatowe. Przedstawia on wybrane fragmenty kilkugodzinnego materiału, który nagrałam w ramach pracy stypendialnej Ministerstwa Kultury i Dziedzictwa Narodowego. Przeprowadziłam rozmowy z rzemieślnikami teatru. Opowiadają o poszczególnych przedmiotach, które możemy zobaczyć na wystawie i o swojej współpracy z Jerzym Grzegorzewskim. Pięknie ją wspominają.

Lubi Pani szczególnie jakiś przedmiot?

W zasadzie to kocham każdy z nich, są dla mnie dziełami sztuki. Jerzy Grzegorzewski, wielki artysta, zajmujący się tak ulotną sztuką jaką jest teatr, zostawił nam niezwykłą  kolekcję. Wystawa jest wyjątkową okazją, aby poznać aurę przedmiotów scenograficznych Jerzego Grzegorzewskiego. Zapraszam do Teatru Narodowego.

Barbara Sieroslawski – reżyserka teatralna, scenarzystka, autorka filmów dokumentalnych.

Rozmawiała: Monika Mokrzycka-Pokora (materiał własny Teatru)

Gondole
wystawa przedmiotów scenograficznych Jerzego Grzegorzewskiego
kurator Barbara Sieroslawski
budynek główny Teatru Narodowego
inauguracja wystawy odbyła się 8 kwietnia, ekspozycja jest częścią projektu Jerzy Grzegorzewski in memoriam (zobacz szczegółowy program wydarzeń w 10. rocznicę śmierci Jerzego Grzegorzewskiego →).
Wystawę można zwiedzać przed przedstawieniami, które odbywają się w sali Bogusławskiego (oraz w czasie antraktów).

Przedmioty scenograficzne grały w teatrze Grzegorzewskiego szczególną rolę. Znalezione w antykwariatach, magazynach, halach fabrycznych czy na pchlim targu wnosiły na scenę swoją przeszłość i swój charakter. Przetworzone w pracowniach teatru, niepostrzeżenie zmieniały się w dzieła sztuki. Wystawie towarzyszą zapisy rozmów z rzemieślnikami Teatru, którzy wspominają pracę z Jerzym Grzegorzewskim.

ROZMOWY WARSZTATOWE, film Barbary Sieroslawski


Przedmioty ulokowane zostały w różnych miejscach głównego budynku Teatru Narodowego.
Do oglądania frapujących obiektów i podążania ich intrygującym szlakiem zapraszamy przed przedstawieniami, które odbywają się w sali Bogusławskiego (oraz w czasie antraktów).

 

Idzie mi także o zachowanie pewnej ciągłości. Jeśli jakiś mały element z jednego przedstawienia uda mi się przemycić do następnego, mam wrażenie, jak gdybym dopisywał koniec zaczętego dawniej zdania, które stanowi początek następnego utworu.

Jerzy Grzegorzewski w rozmowie z Krystyną Nastulanką
(w: Niezwykłe wyznanie awangardysty, „Polityka” 1977, nr 2)


Spektakle, w których zostały wykorzystane przedmioty przedstawione na fotografiach:

Skrzydła szybowca SZD „Czapla” (gondola 1 i gondola 2)
Cztery komedie równoległe (Teatr Studio w Warszawie, 1994)
Halka Spinoza (Teatr Narodowy, 1998)
Nie-Boska komedia(Teatr Narodowy, 2002)

Pianino / wariant zastawka metalowa
Dziady – Improwizacje (Teatr Studio w Warszawie, 1987)
Falle (Volkstheater w Wiedniu, 1991)
Miasto liczy psie nosy (Teatr Studio w Warszawie, 1991)
Nowe Bloomusalem (Teatr Narodowy, 1999)
Wesele (Teatr Narodowy, 2000)
Nie-Boska komedia (Teatr Narodowy, 2002)
On. Drugi powrót Odysa (Teatr Narodowy, 2005)

Pianino / tył
Warjacje (Teatr Dramatyczny w Warszawie, 1977)
Nie-Boska komedia (Teatr Polski we Wrocławiu, 1979)
Ameryka (Teatr Polski we Wrocławiu)
Amerika (Haagse Comedie w Hadze, 1982)
Pułapka (Teatr Studio w Warszawie, 1984)
Powolne ciemnienie malowideł (Teatr Studio w Warszawie, 1985)
Dziady – Improwizacje (Teatr Studio w Warszawie, 1987)
Dziesięć portretów z czajką w tle (Teatr Studio w Warszawie, 1990)
Falle (Volkstheater w Wiedniu, 1991)
Wesele (Teatr Narodowy, 2000)
Hamlet Stanisława Wyspiańskiego (Teatr Narodowy, 2003)

Dwupłatowiec CSS-13 (Po-2) – „Kukuruźnik”
Sen nocy letniej (Teatr Polski we Wrocławiu, 1980)
Ameryka (Teatr Polski we Wrocławiu, 1980)
Amerika (Haagse Comedie w Hadze, 1982)
Parawany (Teatr Studio w Warszawie, 1982)
Pułapka (Teatr Studio w Warszawie, 1984)
Powolne ciemnienie malowideł (Teatr Studio w Warszawie, 1985)
Dziady – Improwizacje (Teatr Studio w Warszawie, 1987)

Korzystając z serwisu internetowego Teatru Narodowego wyrażasz zgodę na używanie plików cookie. Plik cookie możesz zablokować za pomocą opcji dostępnych w przeglądarce internetowej. Aby dowiedzieć się więcej, kliknij tutaj