Aktualności

Cykl POECI POLSCY #kulturabezbarier

Artystyczno-edukacyjny cykl POECI POLSCY #kulturabezbarier to spotkanie z polską poezją z przestrzeni kilku wieków, różnych epok literackich i historycznych – utwory Reja, Kochanowskiego, Sępa Szarzyńskiego, Słowackiego, Norwida, Miłosza, Szymborskiej… i wielu innych autorów w interpretacji Aktorów Teatru Narodowego. 

„Przypomnijmy sobie, że nie zaczęliśmy naszego życia od przedwczoraj” – zachęca Jan Englert, dyrektor artystyczny Teatru Narodowego w swojej zapowiedzi projektu. 

Cały cykl jest dostępny dla osób niedosłyszących i Głuchych dzięki współpracy z Fundacją Kultury bez Barier → , która przygotowała napisy i interpretację w polskim języku migowym. 


Rozpoczynamy od fraszki Mistrza z Czarnolasu Na zdrowie. Jan Englert zaprasza do spotkań z polską poezją online. #zostańwdomu #bądźmyrazem #włącznarodowy

Cykl POECI POLSCY #kulturabezbarier
Polska poezja w interpretacji Aktorów Teatru Narodowego

Jan Englert czyta fraszkę Na zdrowie Jana Kochanowskiego i zapowiada cykl POECI POLSCY:

  



Cykl POECI POLSCY #kulturabezbarier
Polska poezja w interpretacji Aktorów Teatru Narodowego

Mikołaj Rej, Figliki  [ Dwa się mieli ku paniej...,  Kardynał jeden... ]
Czyta Kacper Matula 

Mikołaj Rej, Figliki  [ Kiedy pana grzebiono..., Gdy ksiądz śpiewał pasyją...]
Czyta Monika Dryl

 

Od MIKOŁAJA REJA (1505–1569) liczą się dzieje polskiej literatury, jako że to on pierwszy świadomie tworzył w języku ojczystym, zamiast obowiązującej w kręgach wykształconych i kościelnych łaciny; spory wpływ na tę decyzję miał fakt, że Rej był ewangelikiem. Świadomie rozwijał i propagował kulturę rodzimą. Świadomie też dokumentował jej codzienność. Swoją twórczość w większości poświęcił sprawom życia powszedniego i publicznego, jego żywiołem był też język potoczny.
Uprawiał cały wachlarz form: od drobnych (fraszki, zwane przez niego figlikami), po dramaty, wychodzące od średniowiecznych form misterium i moralitetu (Żywot Józefa, Kupiec).



Cykl POECI POLSCY #kulturabezbarier
Polska poezja w interpretacji Aktorów Teatru Narodowego

Jan Kochanowski Pieśń XIV, Księgi wtóre
czyta Jan Englert

JAN KOCHANOWSKI (1530–1584) – ojciec polskiej poezji i dotąd jeden z największych jej twórców. Jego fraszki i pieśni napisane językiem dawnym, ale wciąż zrozumiałym i dźwięcznym są źródłem wielu cytatów i powiedzeń, wrosłych w polszczyznę tak, że nie zawsze zdajemy sobie sprawę z ich autorstwa. Podobnie treny napisane po śmierci córeczki Urszuli, jedno z pierwszych arcydzieł liryki osobistej w literaturze europejskiej. Kochanowski przełożył też na język polski Psałterz Dawidów i napisał pierwszą polską tragedię – Odprawę posłów greckich, wystawioną na dworze królewskim w 1578 roku.


Cykl POECI POLSCY #kulturabezbarier
Polska poezja w interpretacji Aktorów Teatru Narodowego

Mikołaj Sęp Szarzyński, Sonet II
Czyta Edyta Olszówka 

MIKOŁAJ SĘP SZARZYŃSKI (ok. 1550 – ok. 1581), prekursor baroku, autor pierwszych polskich sonetów, poeta metafizyczny, nieustannie zdziwiony kruchością ludzkiego życia i pragnący się w tej kruchości odnaleźć.
Prawdopodobnie przez całe swe niedługie życie chorował na gruźlicę; stąd sprawy ostateczne jawiły mu się z pełną jaskrawością, znajdującą odzwierciedlenie w jego wierszach, pełnych gwałtownych kontrastów, paradoksów i antytez. Twórczość Szarzyńskiego wahała się miedzy erotyką a kwestiami religijnymi; mówi o wciąż zadziwiającej niestałości, migotliwości zarówno uczuć miłosnych, jak i samego życia.

 

Cykl POECI POLSCY #kulturabezbarier
Polska poezja w interpretacji Aktorów Teatru Narodowego

Jan Andrzej Morsztyn, Niegłupia
Czyta Ewa Konstancja Bułhak

JAN ANDRZEJ MORSZTYN (1621–1693) to dworzanin, polityk, dyplomata czynnie zaangażowany w rozgrywki na najwyższych szczeblach władzy Rzeczpospolitej; w wolnych chwilach, dla rozrywki – poeta. Jest autorem świetnych przekładów, na czele z dramatem Cyd Pierre’a Corneille’a, i licznych wierszy oryginalnych, z których największą sławę uzyskały zbiory: Lutnia oraz Kanikuła albo Psia Gwiazda. Wiersze Morsztyna mają głównie charakter erotyczny, często operując wyrafinowaną formą, nieoczekiwanymi przeciwstawieniami, grami słów i zaskakująca pointą.
Z ciekawostek – Morsztyn był pradziadkiem ostatniego króla Polski Stanisława Augusta Poniatowskiego.


Cykl POECI POLSCY #kulturabezbarier
Polska poezja w interpretacji Aktorów Teatru Narodowego

Ignacy Krasicki, BajkiCzłowiek i zdrowie
Czyta Magdalena Warzecha

Ignacy Krasicki, Bajki, Lew i zwierzęta
Czyta Justyna Kowalska

IGNACY KRASICKI (1735–1801) – książę i biskup warmiński, uchodzi za czołową postać polskiej literatury okresu oświecenia. Autor pierwszej polskiej powieści (Mikołaja Doświadczyńskiego przypadki), skandalizujących poematów heroikomicznych (Myszeida, Monachomachia), zapomnianych dziś dramatów, wciąż czytanych satyr i przede wszystkim bajek, których mądry komizm służy refleksji moralnej i precyzyjnej obserwacji wad społecznych – w tym gatunku Krasicki okazał się niezrównanym mistrzem i ta część jego twórczości najżywiej pozostaje dzisiaj w powszechnym obiegu.


Cykl POECI POLSCY #kulturabezbarier
Polska poezja w interpretacji Aktorów Teatru Narodowego

Aleksander Fredro, Małpa w kąpieli
Czyta Anna Seniuk


Aleksander Fredro, Co będzie?
Czyta Anna Ułas


Aleksander Fredro, Hipokryta, Wierzę w mądrość
Czyta Karol Dziuba

ALEKSANDER FREDRO (1793–1876) – znany jest przede wszystkim jako najwybitniejszy polski komediopisarz (Zemsta, Śluby panieńskie, Mąż i żona, Pan Jowialski, Dożywocie, Wielki człowiek do małych interesów i wiele innych) i autor do dziś popularnych bajek (Paweł i Gaweł, Małpa w kąpieli). Charakterystyczne powiedzonka z jego twórczości przeniknęły do języka potocznego tak głęboko, że często używamy ich nawet nieświadomie. Pisał też  wspomnienia (Trzy po trzy), aforyzmy (Zapiski starucha) i ciągle nie dość znane i cenione wiersze o starości; cieszy się skrytą i trwałą sławą wybitnego pornografa.

Niemalże od debiutu tego autora, Teatr Narodowy był miejscem, gdzie szczególnie pielęgnowano jego twórczość. W tej chwili w naszym repertuarze pozostają Śluby panieńskie Fredry.



Cykl POECI POLSCY #kulturabezbarier
Polska poezja w interpretacji Aktorów Teatru Narodowego

Adam Mickiewicz, Śnuć miłość...
Czyta Zuzanna Saporznikow


Adam Mickiewicz, [ Komar niewielkie licho... ]
Czyta Arkadiusz Janiczek 


Adam Mickiewicz, Zając i żaba
Czyta Grzegorz Kwiecień

ADAM MICKIEWICZ (1798–1855) chyba najmniej ze wszystkich polskich poetów wymaga osobnego przedstawienia. Może najbardziej warto wskazać bogactwo jego twórczości – oprócz powszechnie znanych ballad i romansów, poematów, sonetów i Dziadów (na które zapraszamy do Teatru Narodowego, kiedy tylko będzie to możliwe), Mickiewicz pisywał też bajki, wyróżniające się wśród utworów innych polskich mistrzów gatunku szczególnym egzystencjalnym tonem. Brzmi on też w późnych wierszach Mickiewicza, uderzających prostotą formy i wprost sumujących doświadczenia i przemyślenia życiowe poety.


Cykl POECI POLSCY #kulturabezbarier
Polska poezja w interpretacji Aktorów Teatru Narodowego

Juliusz Słowacki, Narodzie mój...
Czyta Jerzy Radziwiłowicz

JULIUSZ SŁOWACKI (1809–1849) – czołowy poeta polskiego romantyzmu, mistyk, ironista, młodszy o dziesięć lat rywal i oponent Mickiewicza. Autor licznych dramatów, które złożyły się na zaczątek nowoczesnego polskiego repertuaru (Kordian – w repertuarze Teatru Narodowego); autor poematów wierszem (Beniowski, Podróż do Ziemi Świętej z Neapolu, Król–Duch) i prozą (Anhelli). Słowacki chodził własnymi drogami: jego przesycona refleksją, inteligentna, subtelna, wymagająca skupionej lektury i stroniąca od łatwych myśli twórczość przez długi czas pozostawała niedoceniana. Pełnego uznania poeta doczekał się pół wieku po śmierci; ciągle jednak powtarzają się wezwania, by czytać go wnikliwie.

Cykl POECI POLSCY #kulturabezbarier
Polska poezja w interpretacji Aktorów Teatru Narodowego

Cyprian Kamil Norwid, W Weronie
Czyta Ewa Wiśniewska


Cyprian Kamil Norwid, Słuchacz
Czytał Jerzy Łapiński [zmarł 13 maja 2020 roku]

Dziękujemy, Jurku.

CYPRIAN KAMIL NORWID (1821–1883) – niezrozumiany i nieceniony za życia prekursor „poetów wyklętych”, przez następne pokolenia uznany za jednego z największych polskich pisarzy XIX wieku. Autor poematów (Promethidion, Quidam), utworów prozą (Czarne kwiaty, Białe kwiaty), do dziś rzadko wystawianych – przez trudność formy – dramatów (Krakus, Wanda, Aktor, Pierścień wielkiej damy) i licznych wierszy drobniejszych (cykl Vade–mecum); po śmierci poety jego spuścizna uległa rozproszeniu, część zaginęła lub została zniszczona. Utwory Norwida są skomplikowane formalnie i myślowo, jednak kult poety od pokoleń nie słabnie i, paradoksalnie, jego wiersze popularyzowały nawet piosenki Czesława Niemena czy Wandy Warskiej.



Cykl POECI POLSCY #kulturabezbarier
Polska poezja w interpretacji Aktorów Teatru Narodowego

Adam Asnyk, Daremne żale 
Czyta Sławomira Łozińska

ADAM ASNYK (1838–1897) – poeta i dramatopisarz. Działał w podziemiu niepodległościowym, był członkiem Rządu Narodowego w czasie Powstania styczniowego; później osiedlił się w Galicji, gdzie prowadził aktywne życie między innymi jako poseł na Sejm Krajowy, redaktor i wydawca dziennika „Nowa Reforma”, uczestnik licznych inicjatyw kulturalnych oraz podróżnik; oprócz wojaży europejskich i egzotycznych był także pionierem turystyki tatrzańskiej i jednym z pierwszych polskich poetów, którzy tym górom poświęcili ważną część swojej twórczości.
Spośród jego licznych wierszy, za najwybitniejsze osiągnięcie uchodził cykl sonetów filozoficznych Nad głębiami. Dziś jednak najlepiej chyba pamięta się jego proste wiersze, wyrażające praktyczną mądrość opartą na darze obserwacji i bogatym doświadczeniu życiowym



Cykl POECI POLSCY #kulturabezbarier

Polska poezja w interpretacji Aktorów Teatru Narodowego

Maria Konopnicka, A jak poszedł król na wojnę
Czyta Anna Chodakowska

MARIA KONOPNICKA (1842–1910) była zapewne pierwszą polską pisarką, której twórczość osiągnęła tak wielką popularność. Uprawiała drobne formy prozaiczne (nowele Nasza szkapa, Mendel Gdański czy Miłosierdzie gminy), pisała wiersze (Rota, Wolny najmita, Jaś nie doczekał) i poematy (Pan Balcer w Brazylii). Obfita i przez wiele pokoleń chętnie czytana jest jej twórczość dziecięca wierszem i prozą (Stefek Burczymucha, O krasnoludkach i sierotce Marysi, Szkolne przygody Pimpusia Sadełko).
Właściwie wszystko, co dotyczy Konopnickiej: jej miejsce w literaturze polskiej, ranga jej twórczości, światopogląd i życie osobiste – bywa kwestionowane i sporne, pozostaje przedmiotem ciągłych dociekań i odkryć. Niezaprzeczalna jest jej półtorawieczna obecność w polskiej kulturze.



Cykl POECI POLSCY #kulturabezbarier

Polska poezja w interpretacji Aktorów Teatru Narodowego

Kazimierz Przerwa-Tetmajer, Lubię, kiedy kobieta...
Czyta Karol Pocheć

KAZIMIERZ PRZERWA–TETMAJER (1865–1940) to jeden z literackich symboli Młodej Polski. Znaczną część swojej obfitej twórczości poświęcił Tatrom i kulturze górali (zbiór opowiadań Na skalnym Podhalu, epopeja Legenda Tatr, liczne wiersze). Oprócz tego po dziś dzień w pamięci głównie ostały się jego nastrojowe wiersze erotyczne i miłosne, chwytające poszczególne chwile życia, przesycone charakterystycznym dla jego epoki poczuciem nietrwałości.



Cykl POECI POLSCY #kulturabezbarier
Polska poezja w interpretacji Aktorów Teatru Narodowego

Stanisław Wyspiański, I ciągle widzę ich twarze
Czyta Janusz Gajos

STANISŁAW WYSPIAŃSKI (1869–1907) – kluczowy polski artysta przełomu XIX i XX wieku, łączący w swojej twórczości sztuki plastyczne, literaturę i teatr. Był malarzem, grafikiem, autorem licznych dramatów poetyckich (Wesele, Wyzwolenie, Akropolis, Klątwa, Sędziowie, Warszawianka, Noc listopadowa, Powrót Odysa); jego wizje teatralne zainspirowały najważniejsze poszukiwania polskiej awangardy scenicznej XX wieku, czasem zalicza się go do ojców „wielkiej reformy” europejskiego teatru jego czasów. Do twórczości Wyspiańskiego odnosił się też przede wszystkim w swych inscenizacjach pierwszy dyrektor odbudowanego Teatru Narodowego Jerzy Grzegorzewski.
Wiersze Wyspiańskiego są stosunkowo nieliczne i często stanowią fragmenty jego dramatów; mimo to zyskały trwałe miejsce w dziejach polskiej poezji.



Cykl POECI POLSCY #kulturabezbarier

Polska poezja w interpretacji Aktorów Teatru Narodowego

Bolesław Leśmian, W czas zmartwychwstania 
Czyta Aleksandra Justa

BOLESŁAW LEŚMIAN (1877?–1937) – chyba najbardziej swoisty z XX-wiecznych polskich poetów, programowo lokujący się poza wszelkimi ugrupowaniami poetyckimi, prądami artystycznymi, a nawet – co sam deklarował – poza czasami, w których wypadło mu żyć.
Był notariuszem w Zamościu. Pisał wiersze, baśnie dla dzieci, tłumaczył, próbował sił w dramacie. Z jego bogatego dorobku poetyckiego (zbiory: Łąka, Dziejba leśna, Napój cienisty) największą popularność zyskały erotyki i wizyjne wiersze fantastyczne wyrastające z ludowej i własnej wyobraźni. Dziecięcy, baśniowy, zmysłowy i nierozłącznie związany z naturą świat Leśmiana, niósł jednak w sobie treści ostateczne, mistyczne egzystencjalne, ujęte w nieporównanie sugestywną formę. Stąd też twórczość Leśmiana, niedoceniana za jego życia, stopniowo zyskiwała w polskiej literaturze coraz to większą rangę, coraz tez chętniej i bardziej masowo była czytana; dziś nie ma wątpliwości, że należał on do największych postaci polskiej literatury.



Cykl POECI POLSCY #kulturabezbarier
Polska poezja w interpretacji Aktorów Teatru Narodowego

Maria Pawlikowska-Jasnorzewska, Niemodny karawan
Czyta Danuta Stenka

Maria Pawlikowska-Jasnorzewska, Bez ciebie 
Czyta Beata Ścibakówna

MARIA PAWLIKOWSKA-JASNORZEWSKA (1891–1945) – poetka (zbiory: Pocałunki, Cisza leśna, Szkicownik poetycki) i dramatopisarka (Baba–Dziwo). Jej sztuki teatralne miały różnorodną tematykę; ostatnia z nich, po dziś dzień obecna na scenach jest zjadliwą groteską ustroju autorytarnego. Natomiast poezja Pawlikowskiej–Jasnorzewskiej to przede wszystkim wiersze miłosne, subtelnie wyrażające odcienie kobiecego uczucia i po dziś dzień tworzące w tym zakresie, w polskiej literaturze kanon. Cieszą się niezmienną sławą już od niemal stu lat – po II wojnie światowej dodatkowo spopularyzowane opartymi na nich piosenkami Ewy Demarczyk, Czesława Niemna, czy Krystyny Jandy.




Cykl POECI POLSCY #kulturabezbarier

Polska poezja w interpretacji Aktorów Teatru Narodowego

Kazimierz Wierzyński, Umiłowanie
Czyta Hubert Paszkiewicz

KAZIMIERZ WIERZYŃSKI (1894–1969) – poeta i prozaik, jeden z założycieli i czołowych twórców grupy „Skamander”. W okresie międzywojennym jego liryka stopniowo przechodziła od wyrazu czystej radości życia (tomik Wiosna i wino) w stronę posępniejszych nastrojów i tematów (Pieśni fanatyczne). Cieszyła się wielkim powodzeniem w kraju i za granicą: Wierzyński był w tym czasie jednym z najwyżej cenionych i nagradzanych polskich poetów.
W czasie II wojny światowej poeta znalazł się na emigracji, gdzie pozostawał do końca życia, współpracując z polskimi ośrodkami kulturalnymi: „Wiadomościami”, Instytutem Literackim, Radiem Wolna Europa. W późnych, refleksyjnych wierszach (Tkanka ziemi, Sen mara) rozważał sens własnych i dziejowych doświadczeń.



Kultura MOŻE być dostępna dla każdego!




Od 2008 roku zespół Fundacji Kultury bez Barier → stale udostępnia dzieła kultury, filmy i spektakle (w tym przedstawienia Teatru Narodowego) osobom niewidomym i Głuchym. Warto wspierać ich działania.

Wesprzyj kulturę dostępną razem z nami:



https://zrzutka.pl/z/kulturabezbarier

#kulturabezbarier  #znamimożesz

Korzystając z serwisu internetowego Teatru Narodowego akceptujesz zasady Polityki prywatności oraz wyrażasz zgodę na używanie plików cookie. Plik cookie możesz zablokować za pomocą opcji dostępnych w przeglądarce internetowej. Aby dowiedzieć się więcej na temat cookie, kliknij tutaj